donderdag 4 oktober 2018

Gelezen:  ‘Positie en strategie Vakbeweging’

Direct naar 'De Vakbeweging: Strategienotities'? Klik hier.

De publicatie Positie en strategie vakbeweging’ ('van de' ontbreekt in de titel), een uitgave van De Burcht, Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging, is - november 2018 - alweer zes maanden oud. Dus geloof me, als ik zeg dat ik een poos heb zitten broeden op een bespreking ervan.

'Publicatie', dus een boek? Nee: dertien artikelen, inleidingen en discussiebijdragen. Allemaal het product van een conferentie ‘Wetenschap en vakbeweging’ in november 2016, en van enkele vervolgbijeenkomsten. Samen ruim 100 bladzijden, onder redactie van Wim Eshuis en Saskia Boumans.

Hoe relevant is zo'n publicatie? Zeer! Heel eenvoudig omdat een vakbeweging zonder breed gedragen strategische uitgangspunten stuurloos-los-zand is. En de grootste vakbond, de FNV heeft zich in dit opzicht nog allesbehalve hersteld van de bijna-implosie in 2012.
Goed idee dus, die publicatie!


Gemengde gevoelens… 


Maar na lezing resteren gemengde gevoelens.

De bundel gaat sterk van start. Merijn Oudenampsen ('Een stille revolutie? Neoliberalisme in de polder') en David Hollanders ('Vakbond: slachtoffer én drager van financialisering pensioendomein'), hebben degelijke, goed onderbouwde artikelen geschreven. In potentie een stevige basis voor verdere reflectie op en onderzoek naar de reactie van de vakbeweging op de 'neoliberale draai'.

Maar die reflectie komt in het vervolg niet echt van de grond. Het is allemaal te gefragmenteerd, er zijn teveel 'snelle schetsen', teveel onafgemaakte enerzijds-anderzijds overwegingen. Er is teveel gladgestreken 'geschiedschrijving' en de  'eternal triangle' lijkt meer corset dan verklaringsmodel.

Dat doet af aan het nut van de bundel. Ondanks artikelen waar ik een 'warm gevoel' bij krijg. Dat zijn niet alleen de artikelen van Oudenampsen en Hollanders, maar ook dat van Mirjam de Rijk , 'Vijf suggesties voor een sterke vakbeweging' en zeker ook het slotartikel van Paul de Beer, 'De noodzaak van wetenschappelijk onderzoek naar de vakbeweging'. Dat laatste stuk had, met een andere titel, uitstekend als 'aftrap', helemaal voorin de bundel, kunnen dienen! 

Opgeteld laat 'Positie en strategie van de vakbeweging’  een nogal onevenwichtige en 'onaffe' indruk achter. Titel en inhoud lijken niet echt met elkaar te 'matchen', ook door de breed uitwaaierende onderwerpen. Waarom juist díe onderwerpen gekozen zijn blijft onduidelijk.

Saskia Boumans spreekt van een 'geanimeerde discussie de laatste jaren'. Toch lijkt die discussie, voor zover al gevoerd, in de bundel tot weinig verdieping, laat staan tot een gedeelde analyse en visie te hebben geleid. Tekenend is het ruim anderhalf jaar oude artikel van Roel Berghuis: ongewijzigd geplaatst.

Ik acht de meerwaarde van de bundel 'Positie en strategie vakbeweging' voor het denken over de strategie beperkt. De bundel had misschien als voorzet voor onderzoek kunnen dienen, maar niet als oogst na anderhalf jaar stilte.

(Te) hoog gespannen verwachtingen - eindelijk de vakbondsstrategie goed onderzocht vanuit sociaalwetenschappelijk en historisch oogpunt - zouden wel eens de verklaring kunnen zijn voor mijn teleurstelling.

Advies: snel en grondig aan de slag met die eind 2016 geformuleerde 'onderzoeksagenda'!


'Strategienotities': onderbouwde kritiek, aanzetten tot verdere analyse


Bovenstaand 'oordeel' is niet onderbouwd, zult u zeggen. Dat klopt. Kritiek formuleren, onderbouwen, daar niet in blijven 'hangen', maar ook ingrediënten aandragen voor nadere analyse…dat lukt niet in een blog van maximaal 1000 woorden.  En dat vraagt tijd.
Het resultaat na 6 maanden is dus geen blog, maar een 'boekwerkje' met, niet geheel toevallig, de titel: 'De vakbeweging: Strategienotities'.  

Wat valt er te lezen in deze 'Strategienotities'? Onder andere: een bespreking van het 'Akkoord van Wassenaar' uit 1982. Vaak beschouwd als het voornaamste succes van de vakbeweging in de afgelopen zesendertig jaar. En ook nog eens de lanceerbasis van het poldermodel. Vaak geanalyseerd, en toch nog steeds omstreden: was het nou goed, of juist niet, dat akkoord?

In de 'Strategienotities' ook aandacht voor de vervolgvraag op het eerste artikel uit de bundel over 'de stille revolutie': hoe reageerde  de FNV op wat de auteurs van de bundel treffend de 'neoliberale draai' noemen?

Er worden heel wat 'vakbondsdilemma's in de bundel van Eshuis en Boumans behandeld. Enkele daarvan, zoals 'Angelsaksisch of Rijnlands model' en 'brede of smalle vakbeweging' gaan in de 'Strategienotities'onder het vergrootglas.

Ook de 'eternal triangle' van Richard Hyman wordt belicht. Deze Engelse Emeritus Professor of Industrial Relations ontwierp een theoretisch model dat helpt vakbonden, in hun vele verschillende vormen en gedaantes, te analyseren binnen een spanningsveld tussen markt ('vakbond alleen voor vakbondsleden'), klasse ('vakbond tegen het kapitaal') en maatschappij ('vakbond voor het algemeen belang').
'De vakbeweging: Strategienotities' beperkt zich niet tot een kritische analyse van de hier besproken bundel, maar draagt ook zelf voorzetten voor analyse én conclusies aan. Niet 'in beton gegoten', hopelijk wel prikkelend genoeg om te lezen en te reageren.


Deze Blog is vooral bedoeld als prikkel om beide documenten, Positie en strategie vakbeweging’ en  'De vakbeweging: Strategienotities' te lezen.
Dat wordt in beide gevallen géén kwestie van snel een A4tje diagonaal scannen'. Je moet er even voor gaan zitten.

Daarom heb ik hen die geen tijd en/of zin hebben, of die zich alleen in bepaalde deelonderwerpen willen verdiepen, een plezier proberen te doen door de afzonderlijke hoofdstukken van de 'Strategienotities' ook als aparte pdf-documenten online te zetten.

Tot slot: de 'Strategienotities' vormen géén 'in beton gegoten' stellingname. Integendeel. Hopelijk prikkelen ze tot reactie en discussie. Doen! 


Geen opmerkingen:

Een reactie posten